Jane Austen

Jane Austen’s Pride and Prejudice: Vier fundamentele fouten in de patriarchale samenleving.

Jane Austen werd geboren op 16 december 1775, een tijd waarin de maatschappij vooral door mannen werd gedomineerd. Ze schreef haar verhalen en romans vanuit het perspectief van een vrouw binnen deze patriarchale samenleving. Kijkend naar een van haar meest beroemde boeken Pride and Prejudice, is de onderdanige positie van de vrouw gedeeltelijk te verklaren aan de hand van vier fundamentele fouten in deze door mannen gedomineerde samenleving.

Fout één: de ondergeschikte rol van de vrouw.

In de achttiende en een deel van de negentiende eeuw stond onderwijs aan en voor vrouwen op een laag pitje. Er werd weinig tot geen scholing aangeboden en vrouwen werden niet toegelaten op universiteiten. Lezen werd sterk afgeraden aan vrouwen, omdat men bang was dat vrouwen hierdoor ongepaste gedachten zouden kunnen ontwikkelen. Het zou daarnaast de fantasie kunnen prikkelen, waardoor ze zich onoorbaar en onfatsoenlijk zouden kunnen gaan gedragen. Literatuur werd beschouwd als iets wat rebellie en opstandigheid zou veroorzaken. In deze mannen- maatschappij werd een jonge vrouw met name voorbereid en klaargestoomd voor het huishouden en alle verantwoordelijkheden die bij het zijn van een moeder en echtgenote hoorden. Ze moest iets toe kunnen voegen aan de status van haar man. Als klein meisje was ze totaal afhankelijk van haar vader en als jonge dame zou ze volledig afhankelijk zijn van haar echtgenoot. Mede daardoor was er geen scholing noodzakelijk.

Talenten zoals zang en dans, tekenen en schilderkunst waren daarentegen van aanzienlijke waarde. Hier speelden de kindermeisjes een zeer belangrijke rol in. Zij leerden de jonge meisjes hoe ze een publiek moesten onderhouden met deze talenten. Vrouwen leerden levenslessen vooral van elkaar. Binnen het huwelijk nam haar echtgenoot die taak vaak over. Dit is ook goed terug te zien in Austen’s boek Pride and Prejudice. Mr. Darcy, een welgestelde man en een van de mannelijke hoofdpersonen in het verhaal, leert Elizabeth Bennett over zichzelf na te denken. Elisabeth, een meisje van eenvoudige komaf, leert haar trots opzij te zetten en haar eerste indrukken niet direct voor waarheid aan te nemen. Dit past ook goed bij de originele titel van het boek, namelijk First Impressions.

Austen zelf groeide op in de middenklasse van de Engelse samenleving. In haar werken schreef ze alleen dat wat ze zelf wist, ze week hierin niet af van haar eigen achtergrond. Ze leek niet veel te zijn blootgesteld aan de politieke, economische en artistieke revoluties van haar tijd, mede doordat ze weinig onderwijs had genoten. We weten dat ze schreef ten tijde van de Franse Revolutie, maar hier is echter geen enkel bewijs van te vinden in haar werken. Ze wist er gewoonweg te weinig van om het in haar verhalen te kunnen verwerken. Ondanks dat onderwijs geen prioriteit had, heeft Austen’s vader het schrijftalent van zijn dochter altijd gestimuleerd en aangemoedigd.

Fout twee: het ontbreken van begrip en liefde tussen ouders en hun kinderen.

Een tweede opvallende fout in het patriarchale systeem van de achttiende -eeuwse samenleving is het ontbreken van begrip en liefde tussen ouders en kinderen. In Pride and Prejudice zien we dit duidelijk bij de ouders van Elizabeth. Mr. Bennett is vooral erg druk met zichzelf, trekt zich regelmatig terug in zijn eigen bibliotheek en Mrs. Bennett is te egoïstisch en onverschillig om de behoeften van haar kinderen te kunnen herkennen. Aan de opvoeding van haar dochters komt ze nauwelijks toe. Ze houdt zich vooral bezig met de zoektocht naar mannen met wie haar dochters kunnen trouwen. Liefde en respect binnen het huwelijk was niet van belang. Het trouwen op zich stond op de eerste plaats. Een vrouw alleen en ongehuwd was niet acceptabel en werd gezien als een schande en zware last voor de familie. De gezusters Bennett voedden elkaar vooral op, ze ondersteunden elkaar waar ze konden, hielpen elkaar in de voorbereiding op het leven in de maatschappij als echtgenote en moeder.

Fout drie: manieren en gedragscodes.

De derde fout die opvalt in deze door mannen gedomineerde maatschappij heeft alles te maken met manieren en gedragscodes. De wijze waarop je je staande hield in een groep was bepalend voor het aanzien dat je genoot. Het individu was niet van belang. Zoals de eenentwintigste-eeuw het individu en de ontwikkeling naar een eigen persoonlijkheid stimuleert, zo hechtte men in de achttiende en negentiende eeuw grote waarde aan sociale interactie en uitdrukking. Je hoorde je te gedragen en beleefdheden maakten dat je een onderdeel kon zijn van een gemeenschap. Het maakte veel verschil of je deel uitmaakte van het gewone volk, de middenklasse of de elitaire kringen. Rechten die daarmee gepaard gingen werden geaccepteerd zonder daarover vragen te stellen. De positie van de vrouwen en hun plaats in de gemeenschap werd vooral bepaald door eerst de rijkdom van hun vader en na het huwelijk door het bezit van haar man. Zodra een meisje trouwde ontving ze meer aanzien, zelfs binnen haar eigen familie. Er was een groot verschil tussen mannen en vrouwen, dat is duidelijk. Wat ook opvalt is dat het voor vrouwen onacceptabel was om buiten het huwelijk seksuele activiteiten te ondernemen. Voor mannen was dit geen issue. Vrouwen waarvan bekend was dat ze buitenechtelijke seksuele relaties hadden gehad, werden uit de gemeenschap gezet. Er golden ook op dit gebied duidelijk twee standaarden. Het proces van flirten, daten en verkering was wel iets waar Austen over schreef, maar de echte intimiteit vinden we bijna niet terug in haar boeken.

Fout vier: de corruptie van het huwelijk.

Vrouwen maakten geen deel uit van het publieke leven. Ze konden geen erfgenaam of huisbezitters zijn. Dit maakte dat de maatschappij materialistisch was ingesteld. Het was hoofdzaak dat vrouwen financieel stabiel werden door het huwelijk. Austen zelf wist maar al te goed hoe dat voelde. Haar vader, een simpele predikant, overleed op jonge leeftijd. Hij liet zijn vrouw en twee ongehuwde dochters achter. Austen en haar zus Cassandra waren vanaf dat moment afhankelijk van de goedheid van hun broers. Austen bleef bewust ongehuwd. Een opvallende keuze voor een vrouw in haar tijd. Dit brengt ons bij een laatste knelpunt in de achttiende-eeuwse samenleving. De corruptie van het huwelijk. Een vrouw uit een lagere kring kon hier alleen uit ontsnappen door te trouwen met een man uit een hogere kring. Wanneer het verschil in rijkdom tussen de man en vrouw te groot werd, of wanneer de vrouw rijker was dan de man, kon de gemeenschap in opstand komen. Mr. Darcy en Elisabeth in Pride and Prejudice zijn hiervan een voorbeeld. Het verschil in rijkdom was enorm. Elisabeth ziet hier zelf geen enkel bezwaar en verdedigt haar keuze meerdere malen. Mr. Darcy kreeg echter veel meer kritiek te voorduren. Het was een schande dat hij een vrouw trouwde die zo laag stond op de sociale ladder. Menig criticus zegt dat Austen juist met het huwelijk tussen deze twee personages haar eigen mening wat betreft dit punt laat doorschemeren.

Conclusie

Concluderend kunnen we stellen dat de positie van vrouwen in de achttiende en negentiende eeuw sterk werd bepaald door de patriarchale samenleving. Austen probeert door het personage van Elisabeth in Pride and Prejudice de positie van de vrouw onder de aandacht te brengen. Elisabeth heeft een levendige, uitbundige en frivole persoonlijkheid, voor een jonge vrouw in die tijd niet direct gewaardeerde eigenschappen. Toch is Elisabeth een van Austen’s meest favoriete en gewaardeerde personages, juist omdat ze in haar uitbundigheid zo verschilde van de standaard. Daarnaast was ze intelligent, niet bang om te leren van haar fouten, spontaan en had ze een eigen willetje. Het was des te bijzonder dat een meisje zoals Elisabeth in het verhaal eindigde met de gefortuneerde Mr. Darcy. Ten tijde van Austen, was feminisme nog niet zo duidelijk te zien in de maatschappij. Haar boeken werden gelezen door maar een kleine groep mensen, waaronder maar weinig vrouwen. Tegenwoordig worden haar boeken goed ontvangen over de hele wereld. Haar boeken geven een beeld van hoe Austen opstond tegen de positie van de vrouw in haar tijd. Door sterke vrouwelijke personages te creëren wist ze ruchtbaarheid te geven aan deze kwestie. Austen geloofde dat door actief deel te nemen aan de maatschappij, zoals sommige van haar personages deden, de fundamentele fouten in deze door mannen gedomineerde samenleving konden worden aangepakt. Austen vond het belangrijk dat meisjes zichzelf konden zijn, dat ze zich ontwikkelden en leerden over de maatschappij.  Elisabeth is een meisje met een duidelijke eigen mening. Ze steekt haar mening niet onder stoelen of banken en gaat in discussie met haar moeder over eventuele huwelijkspartners. Ze wil haar eigen keuzes maken. Austen creëerde sterke vrouwelijke personages in haar verhalen, jonge dames die geen blad voor de mond namen en daarmee ingingen tegen bepaalde gedragscodes. Elisabeth paste niet in het keurslijf en voldeed niet aan de verwachtingen en eisen die men stelde aan vrouwen. Ze beheerste geen speciale talenten waarmee ze mensen kon onderhouden in een samenzijn, maar was wél nadrukkelijk aanwezig. Elisabeth trouwde met Mr. Darcy, volgens de regels van de maatschappij een man die totaal buiten haar bereik stond. Toch liet Austen dit gebeuren in haar verhaal. Een gedurfde keuze. Hiermee pakt ze meteen de vierde kwestie van de patriarchale samenleving aan, namelijk de corruptie van het huwelijk. Door te trouwen met de rijke Mr. Darcy, klimt Elisabeth in een rap tempo de sociale ladder op en is ze bevrijd uit de bij geboorte vastgelegde positie van de vrouw. Austen was een vrouw van haar tijd, maar liet in haar boeken haar eigen mening en ontevredenheid over de gang van zaken en onder andere de positie van de vrouw doorschemeren. Of we Austen’s bedoelingen als feministisch mogen kwalificeren is de vraag, maar dat ze een stem gaf aan vrouwen doormiddel van schrijven, ook al was dat in de vorm van fictie, is duidelijk. We kunnen het zien als vooruitstrevendheid en een stap in de richting van gelijkheid binnen de patriarchale samenleving, waardoor ze door sommigen terecht wordt bestempeld als een kleine heldin voor vrouwen in haar tijd en de tijd daarna.