History repeats itself

The Grapes of Wrath

In 1939 komt in Amerika “The Grapes of Wrath” van John Steinbeck uit. Het boek verhaalt over de Joads; een arm gezin uit de arbeidersklasse ten tijde van The Great Depression, de periode volgend op de beurskrach van 1929. Het boek wordt gezien als een van de grootste literaire stukken uit de Amerikaanse geschiedenis. Opeens was daar een schrijver welke een boek uitbracht en Amerika met de tekortkomingen van de samenleving confronteerde.

De Joads, bestaande uit vader en moeder en hun zes kinderen leven in Oklahoma, dat in de jaren `30 ook nog eens te kampen krijgt met de zogenaamde Dust Bowl (een fenomeen dat in de eerste pagina`s van het boek op prachtige wijze wordt neergezet door Steinbeck), stofstormen welke de vlakten teisteren en zorgen voor jaren zonder ook maar een enkele druppel regen. In de deze periode verlaten honderdduizenden noodgedwongen de staten Oklahoma, Kansas en Arkansas op zoek naar een beter leven in bijvoorbeeld California. Ook de familie Joad vertrekt. Oudste zoon Tom is net met proefverlof vrijgelaten uit de McAlester gevangenis. Hij heeft daar vastgezeten wegens doodslag.

Het immigratievraagstuk speelt in dit verhaal dan ook een prominente rol. In Californië zal alles beter zijn, zo heerst de hoop onder de duizenden die vertrekken, op zoek naar waardigheid, naar eten, maar vooral naar werk. En zoals zovelen zullen ook de Joads bedrogen uitkomen want de belofte van het beter bestaan blijkt grotendeels een illusie. Voor steeds lagere lonen moeten de nieuwkomers gaan werken om überhaupt te kunnen overleven, áls er al werk te vinden is.

Steinbeck beschrijft de reis van de Joads over de route `66 in hun oude Dodge vrachtwagen, dwars door de Rockies. Het laat de desolate situatie zien van landarbeiders die ondanks hun toch al karige en mensonterend harde bestaan en hun strijd te overleven, toch nog gedwongen worden huis en haard te verlaten. Maar het is ook het verhaal van moed, doorzettingsvermogen, het geloof in elkaar, maar bovenal de wil te overleven en dat alles vanuit een onbeschrijflijke liefde voor land dat bewerkt kan worden.

Een vrachtauto ontvlucht een zogenaamde ‘Dust Bowl”

Gemeenschappen onder de vluchtenden ontstaan vanzelf en er ontstaan als vanzelf nieuwe wetmatigheden. De scheidslijn tussen goed en kwaad in de strijd te overleven is dun, flinterdun zelfs. Het laat zien hoe geslachtofferde arbeiders, één in hun gezamenlijke lot, vanuit verbondenheid een collectieve wraaklust ontwikkelen. Het verhaalt echter bovenal over de menselijke waardigheid en de strijd van de duizenden werkeloze arbeiders ten tijde van The Great Depression.

The Great Depression

Hoe zat het ook alweer met die depressie? Wat is dat eigenlijk? Wat is het verschil tussen een recessie, de term die we momenteel bijna dagelijks horen, en een depressie? Binnen de economie wordt een recessie gedefinieerd als een staat van een economie waarbij het BBP van een land gedurende minimaal twee elkaar opvolgende trimesters is afgenomen. Een depressie heeft dezelfde kenmerken maar houdt langer aan en de gevolgen zijn ook erger. De economie staat nagenoeg stil, consumptie en daarmee productie vallen zogezegd bijna stil.

Een migrantengezin jaren `30 (photo: Dorothea Lange)

De depressie van de jaren dertig, is de laatste depressie die we in het westen eigenlijk nog kennen. Recessies zijn er echter vele geweest, denken we alleen al aan de recessies omtrent de oliecrisis in de jaren`70 van de vorige eeuw, de techbubbel aan het begin van deze eeuw en de huizen- en bankencrisis van 2008. Hieruit kunnen we afleiden dat een economische neergang gepaard gaat met een economische crisis; een gebeurtenis of een reeks van gebeurtenissen welke er toe leiden dat de economische neergang wordt ingeluid. Soms gaat een economische crisis gepaard met inflatieve omstandigheden, zoals stijgende inflatie, hyperinflatie of deflatie. Een inflatie is niets anders dan stijgende prijzen. Deze mag niet te snel en te hard stijgen omdat de loonontwikkeling het prijsniveau niet bijbeent waardoor mensen genoodzaakt zijn minder uit te geven wat vervolgens de economie niet stimuleert (productie) omdat mensen de hand op de knip moeten houden (erg actueel als je het mij vraagt). In het geval van een hyperinflatie stijgen de prijzen zo snel (je moet dan aan dagelijkse prijsstijgingen denken), welke voor paniek onder mensen zorgt. De run op de bank ontstaat omdat mensen hun geld snel in andere valuta of waardevaste goederen willen steken in de hoop nog wat te redden. Hyperinflatie kan onstaan doordat Centrale banken zoveel geld bijdrukken, en giraal wegwerken via het bankenstel daaronder, dat het niet meer in verhouding staat tot de verdiensten van een land, de schuldenberg kan niet meer worden afbetaald (ook erg actueel).

De beurskrach van 1929

Gedurende de Eerste Wereldoorlog kampte Europa met grote graantekorten als gevolg van het ontbreken van voldoende arbeiders in de agrarische sector, die zaten allemaal in de loopgraven van België en Frankrijk. Men vroeg de Amerikanen om hulp en die kreeg het ook. Het zorgde voor een immense productiegroei van de agrarische sector in Amerika. Nadat de vrede werd getekend viel de behoefte aan ondersteuning van over de plas snel weg en dit zorgde voor grote problemen onder de boeren in Amerika. Deze waren inmiddels ingericht op grotere productieaantallen dan wat er nu aan vraag nog over was. De prijzen daalden hierop waardoor men met een overgrote schuldenlast kwam te zitten. Vele lokale, op de agrarische tak gerichte, banken konden het niet meer aan en vielen om, waardoor de gelieerde grotere banken ook in de problemen kwamen, een crisis was geboren.

Arbeidsmigranten, begin jaren `30 (Photo: Dorothea Lange)

Daarnaast was door mechanisatie in de jaren `20 de productie wel gestegen, maar waren de lonen niet meegestegen, onder andere doordat vele overzeese arbeidsmigranten bereid waren voor veel lagere lonen te werken. Mensen konden vervolgens vanwege de lage lonen de dure producten afkomstig uit de fabrieken niet betalen waardoor er overproductie ontstond, ook hier dus.

Probleem hierbij was dat de overheid ten eerste het probleem en de omvang ervan pas veel te laat inzag. Ook kende de overheid het standpunt niet in te willen grijpen in de economie omdat het vond dat deze zelfregulerend moest zijn. Op de beurzen speculeerden velen met van de banken geleend geld. De ontwikkelen gingen nu dusdanig snel dat de redmiddelen niet meer ingezet konden worden door de instanties (rente- en loonkostendaling).

Er is ook een andere theorie die stelt dat de invoering van de Centrale Banken en het afstand doen van de macht over geldcreatie onder President Wilson ten gunste van de FED, geleid heeft tot de Grote Depressie. Dit zou komen door de excessieve geldcreatie door diezelfde FED, omdat het zou hebben geleid tot een kredietbubbel en daarmee de hoofdzaak zou hebben gevormd voor alle er op volgende problemen binnen de economie. Feit is inderdaad dat geldontwaarding ( de koopkracht van een individu) sinds de invoering van de centrale banken dramatisch is gedaald. Het geeft te denken in onze tijd waar we dagelijks te kampen hebben met de gevolgen de risico`s die de centrale banken met hun beleid voor ons nemen.

Op de 24e van oktober 1929 stortten de aandelenbeurs in en de effectenbeurs volgde vijf dagen later. Mensen trokken zo snel ze konden hun geld weg bij de banken maar voor velen was het al te laat en viel er niets meer te halen. Binnen een jaar tijd vielen ruim 700 banken in Amerika om. Sociale voorzieningen waren er niet voor de gedupeerden om aanspraak op te maken. De koopkracht viel in zijn totaliteit weg. Binnen een jaar ook was het BBP met maar liefst 40%. Binnen 4 jaar zat 1 op de 4 werkloos thuis, en de depressie zou een decennium duren, tot het moment waarop de Amerikaanse economie zich langzaam meer en meer te dienste ging stellen ten behoeve van de ontwikkelingen in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog.

Tegen die achtergrond en met de gevolgen van die gebeurtenissen kampend, vlucht de familie Joad de staat uit, op zoek naar een beter leven vanuit de hoop, ijdele hoop in dit geval.

John Steinbeck