The Creation of History

The Creation of History

Door: Ruud Willems

Een verhaal vertellen over een gebeurtenis of persoon is geen sinecure. Men heeft bijvoorbeeld te maken met begrippen als subjectiviteit, vooroordelen, cultuurachtergrond, standplaatsgebondenheid, foutief geïnterpreteerd bronnenmateriaal, onbetrouwbaar bronnenmateriaal, scheiden van hoofd- en bijzaken en belangen die een ander doel dienen. Al deze factoren maken het erg lastig geschiedenis naar de feiten te reconstrueren. Het vak geschiedenis gaat hier mee om door kritisch bronnenonderzoek te verrichten en in het hoger onderwijs leert men historisch te redeneren. Hierbij gaat men methodisch te werk met bronnenmateriaal om het vervolgens zo goed mogelijk te duiden in de juiste historische context.

Ambiorix werd symbool van de foutieve identificatie van de Belgae uit de oudheid met de Belgen van het sinds 1830 ontstane België. Ambiorix was koning der Eburonen, een stam die tot de Belgae gerekend wordt, waarbij Belgae een containerbegrip vormt voor een hele reeks Keltische en Germaanse stammen woonachtig in grofweg Gallia Belgica.

Vervalsing

Er zijn echter legio voorbeelden van zaken die als waar zijn aanvaard maar historisch absoluut onbetrouwbaar zijn. Hier is een loopje met de feiten genomen om een ander doel te kunnen dienen, bewust knoeien dus. Deze voorbeelden kunnen meestal in verband worden gebracht met natiestaten die rechtvaardiging en belang van hun staat creëren door de geschiedenis naar eigen hand te zetten. Op deze manier wordt de gemeenschappelijke geschiedenis van een land in het leven geroepen of verstevigd. Soms komt de vervalsing ook voort uit onbegrip of een gebrek aan kennis. Vooral in de 19e eeuw ontstaan veel van deze gemaakte tradities, vanwege de vorming van veel naties in deze periode en het daarmee gepaard gaande opkomende nationalisme.

Voor Nederland gelden enkele bekende voorbeelden van onjuiste voorstellingen van de geschiedkundige waarheid:

-De Bataafse Mythe, een mythe omdat hierbij in de 17e eeuw al werd voorgesteld dat Hollanders (vechtend tegen de Spaanse bezetter, zoals ooit de Bataven opstandig waren geweest tegen de Romeinen) af zouden stammen van de Bataven, die echter door Tacitus gesitueerd werden in het rivierengebied van de laaglanddelta (beneden-Rijn, beneden-Maas en Schelde).

-De traditie van God, Nederland en Oranje. God zou het huis Oranje hebben verkozen tot verlosser van het land en het unificerende middel bij uitstek van de ingezetenen van Nederland. Hierbij beroept men zich op het Droit Divin – het goddelijk recht te regeren over een volk, met enkel een af te leggen rekenschap aan God zelf als vorst. Zeer actueel ook; nu God lijkt weg te vallen uit de multiculturele samenleving zoeken de Oranjes naar andere unificerende zaken (sport bijvoorbeeld), daar het alle Nederlanders moet kunnen identificeren. Maar ook internationaal vinden we unificerend bedoelde symboliek en uitgevonden tradities die vaak ook een anachronisme vormen:

-Uncle Sam (VS)

-Moeder Rusland

-De Franse lelie

-De kerstboom

-Vuurwerk

-De Hoorns op vikinghelmen

De Britse historicus Eric Hobsbawm heeft hierover in zijn boek “The Invention of Tradition” uitvoerig geschreven. Howbsbawm gaat van drie elkaar overlappende vormen uitgevonden tradities uit en deze:

  1. Vormen sociale cohesie
  2. Legitimeren instituties en gezag
  3. Socialiseren en leren waardesystemen en gedragingen aan

Het in het leven roepen van nationale feestdagen, al dan niet doordrenkt met gecreëerde symbolen zoals vlaggen, wapens en volksliedjes is een voorbeeld dat we allemaal wel kennen.

SS-Ahnenerbe

Nog geavanceerder wordt het wanneer een natie zo stellig in haar eigen creaties gelooft dat zij daadwerkelijk op zoek gaat naar bewijzen voor deze creaties. De Nazi`s zijn hiervan het bekendste voorbeeld. Zij riepen “Das Ahnenerbe” in het leven, naast “Lebensborn” (waarover reeds eerder geschreven) een ander troetelkind van Heinrich Himmler.

De Nazi-expeditie in Tibet onder leiding van Ernst Schäfer in 1938; er werd niks gevonden.

Deze in het midden van de jaren dertig reeds opgerichte organisatie had als taak (wetenschappelijk) onderzoek te doen naar het Germaanse verleden en bewijs te vinden voor de Germaanse superioriteit. Ahnenerbe telde zo`n vijftig onderzoeksafdelingen, waarbij twee afdelingen de allerbelangrijkste waren; de afdelingen linguïstiek en archeologie.

De geschiedenis zoals deze tot dan toe over de Germanen was verteld en bekend was was niet toereikend voor de vragen die de Nazi`s centraal stelden bij dit verleden. De geschiedenis kwam de Nazi`s niet goed genoeg uit en de geschiedenis moest herschreven worden zoals hij was. Kinderen werd op school de zaken voorgesteld naar nationaal-socialistisch ideaal. Expedities in binnen- en buitenland werden op touw gezet; op zoek naar de roots van het Germanendom, tot zelfs in Tibet (1938). Bewezen moest worden dat het Arische ras bevoorrecht was te heersen over de andere rassen, ook al moest men er voor naar Tibet om, naar men verwachtte, er te ontdekken hoe menselijke en culturele evolutie hadden plaatsgevonden. Hier zit nog een hele theorie achter maar ik zal hier binnenkort uitvoeriger op terug komen.

Kritisch

Nog steeds wordt geschiedenis gecreëerd. Hoeven we alleen maar te denken als ontkenning van de Armeense genocide door Turkije, de toekenning van schuld aan de brand in het Reichstaggebouw in 1933 aan Marinus van der Lubbe en de holocaustontkenning door bijvoorbeeld Ahmadinejad (president van Iran 2005-2013). Het blijft dus voor iedereen die wil weten hoe de werkelijkheid in elkaar zit zaak zoveel mogelijk bronnen te raadplegen en niet af te gaan op één enkele bron, waarbij men ook nog kritisch leert zijn. In het mediatijdperk waarin we nu leven is het al moeilijk genoeg informatie te filteren en te sorteren doordat er zoveel (eenzijdig) nieuws voorbijkomt. Beeldvorming door media houdt ons dagelijks, al dan niet bewust, bezig. Soms denk ik wel eens dat media de nieuwe dictatuur vormt. Gelukkig is het nog steeds aan ons te bepalen welke invloed we daar aan toe willen kennen.