Thermen Caracalla, een door veel toeristen vergeten schoonheid.

In het oude centrum van Rome, een klein stukje wandelen vanaf het Colosseum en circus Maximus, zijn de ruïnes te zien van een enorm bouwwerk. De gemiddelde bezoeker van Rome heeft hier weinig aandacht voor. Er is immers zoveel te zien in de ‘eeuwige stad’. Toch is de geschiedenis van dit bouwwerk zeer interessant. Het is een plek die in iedere andere stad dé toeristische trekpleister zou zijn. Daarom staan we in dit artikel stil bij de thermen van Caracalla.

Keizer Caracalla.

In 211 werd Caracalla, bijnaam voor Marcus Aurelius Severus Antoninus, keizer van het machtige Romeinse Rijk. In 197 werd hij door zijn vader, keizer Severus, op tienjarige leeftijd al tot mede-keizer benoemd. Het hele jonge leven van Caracalla stond in het teken van het opvolgen van zijn vader. Na de dood van zijn vader greep Caracalla de macht als alleenheerser. Om zijn machtspositie te versterken en een interne machtsstrijd te voorkomen liet hij zijn jongere broer, Geta, en alle aanhangers van zijn broer vermoorden.

Caracalla was net als zijn vader een soldatenkeizer. Hij had oog voor de positie van de Romeinse soldaten en verhoogde hun soldij. Hierdoor was hij mateloos populair onder deze soldaten. Deze populariteit gebruikte Caracalla om verschillende militaire operaties op touw te zetten. Zo voerde hij oorlogen tegen de Alemannen in het noorden en de Parthen (Perzen) in het oosten. Naast de oorlogen en de bouw van de thermen liet Caracalla ook op bestuurlijk vlak een duidelijke voetafdruk achter. Zo gaf hij middels een nieuwe wet bijna alle vrije Romeinse mannen burgerrechten.

Door zijn wrede en meedogenloze houding ten opzichte van iedereen die zijn machtspositie bedreigde, werd hij door leden van de senaat gevreesd en gehaat. Romeinse geschiedschrijvers beoordelen Caracalla zeer negatief. Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij in 217, tijdens de voorbereiding op een oorlog tegen de Parthen, door tegenstanders werd vermoord. Hiermee kwam er na zes jaar een einde aan het bewind van Caracalla en daarmee ook aan Severische dynastie.

De bouw en het gebruik van de thermen.

De thermen van Nero hebben de standaard gezet voor keizerlijke thermen. Deze standaard werd bijvoorbeeld gekenmerkt door het symmetrische grondplan van de thermen. Deze standaard is ook toegepast bij de Thermen van Trajanus (Thermae Traiani). Tijdens de regering van Trajanus en Hadrianus (tussen ongeveer 100 en 138) zijn de meeste badhuizen gebouwd. In deze periode was het Romeinse Rijk op zijn grootst en zeer welvarend. De thermen van Caracalla waren na de thermen van Trajanus de eerst volgende keizerlijke thermen. Het waren echter wel de grootste thermen tot dan toe gebouwd. Met 11 hectare en plaats voor ruim 2500 bezoekers moet het in die tijd een indrukwekkende plek zijn geweest. Het complex werd in 216 of 217 geopend. De bouw hiervan begon onder het bewind van Severus. Zijn zoon Caracalla voltooide dit. Bijzonder detail hierbij is dat de bouw begon in het jaar waarin Severus overleed (211) en de opening plaatsvond in het jaar waarin Caracalla vermoord werd (217).

De thermen zijn gebouwd met rood baksteen en rijkelijk versierd met prachtige fresco’s en mozaïeken. Zeker twee derde van de vloer was bedekt met vloermozaïeken. Een goed voorbeeld hiervan is een gekleurde atletenmozaïek. Deze wordt tentoongesteld in de Vaticaanse musea. Behalve Fresco’s en mozaïeken werden de thermen van Caracalla ook opgesierd met vele sculpturen.

Een fragment van het atleten mozaïek.

Net als in alle Romeinse badhuizen waren de drie voornaamste ruimtes in het complex het frigidarium (met een koud bad), het tepidarium (met verwarmde vloer en muren) en het caldarium (met warmwaterbaden). Nieuw in dit thermencomplex, en typisch voor de late keizertijd, was dat deze ruimtes werden geflankeerd door een soort ‘fitnessruimtes’ (palaestra), plekken waar men aan sport, gymnastiek en krachttraining kon doen en massages kon geven. En dat was nog niet alles: in het reusachtige complex kon je ook bibliotheken, ontmoetingszalen, feestzalen en uitgestrekte groene tuinen vinden.

Een groot badhuis zoals de thermen van Caracalla heeft veel water nodig. Het complex had om deze reden zijn eigen wateraanvoer via het aquaduct aqua Maricia. Dit aquaduct bevindt zich aan de zijkant van de thermen. Toen het aquaduct vernield werd, konden de thermen van Caracalla, na ongeveer 300 jaar, niet meer gebruikt worden. Daardoor raakte deze in verval.

De reconstructie van het interieur van het badhuis.
Een maquette van de thermen van Caracalla.
Luchtfoto van de thermen zoals ze nu te zien zijn.

De thermen nu.

De thermen van Caracalla, ooit zo modern en prachtig versiert, liggen er nu wat verloren en verlaten bij. In de zomermaanden worden er in het schilderachtig decor van de ruïnes regelmatig opera’s opgevoerd. De thermen komen dan weer heel even tot leven. Het is ook mogelijk het complex te bezoeken als u in Rome bent. Zeer de moeite waard tijd te besteden in deze parel van Romeinse cultuur en bouwkunst.

Ira Hayes: het verhaal van een ongelukkig icoon.

Iwo Jima, 23 februari 1945

Het is één van de meest iconische foto’s van de tweede wereldoorlog. Zes Amerikaanse mariniers hijsen de Amerikaanse vlag op de berg Suribachi in Japan aan het einde van de slag om het eiland Iwo Jima. Een symbool van heldendom, moed en opoffering. Voorpaginanieuws in alle Amerikaanse kranten en tijdschriften. Veelvuldig afgebeeld in geschiedenisboeken in de westerse wereld waaronder Nederland. In brons gegoten als officieel mariniersmonument in Washington D.C. Maar hoe verging het de mannen op de foto eigenlijk na dit fotomoment? En hoe verging het specifiek de enige ‘native American’ ofwel Indiaan op deze foto? Dit is het verhaal van de Amerikaanse held Ira Hayes. Held in de tweede wereldoorlog maar tegelijk Indiaan in een land waarin discriminatie en uitsluiting normaal zijn.

De mariniers van Iwo Jima.

Op 19 februari 1945 gaan ruim 70.000 Amerikaanse mariniers aan land op het Japanse eiland Iwo Jima als onderdeel van de ‘Island hopping’ strategie om de Japanners te verslaan. Er wacht hen een eiland vol bunkers, ondergrondse gangenstelsels en grotten waar de Japanners zich hebben ingegraven. Zich overgeven is geen optie voor deze 21.000 Japanse militairen op Iwo Jima. De hoogste berg van het eiland, berg Suribachi, 166 meter hoog, is van groot strategisch belang en moet verovert worden. Om ongeveer half 11 in de ochtend van 23 februari 1945 veroveren de Amerikanen de berg. Het hele eiland is vijf weken later onder Amerikaanse controle ten koste van ruim 7000 Amerikaanse doden en ongeveer 25.000 gewonden.

Het hijsen van de Amerikaanse vlag op de berg Suribachi.

Om de verovering van de berg te vieren en duidelijk te maken dat Suribachi onder Amerikaanse controle was, werd een Amerikaanse vlag op deze plek gehesen. Hieronder is het plaatsen en hijsen van de eerste vlag te zien. Deze foto is echter minder bekend en iconisch als de foto die gemaakt werd van de tweede vlag. Deze tweede vlag is kort na de eerste neergezet omdat men de eerste vlag te klein vond. Ook was het publicitair een goede actie de heldenmoed en het patriotisme van de Amerikaanse mariniers in vele foto en filmbeelden vast te leggen. Dit kon alleen als het vlagmoment een keer over werd gedaan.

Het plaatsen van de eerste vlag op Iwo Jima

Op de iconische foto van het hijsen van de tweede vlag staan zes mariniers. Dit zijn Harold Schultz, Michael Strank, Franklin Sousley, Rene Gagnon,, Harlon Block en Ira Hayes. Alleen Hayes, Gagnon en Schultz overleefden de strijd op Iwo Jima.  Strank en Block overleden zes dagen na het plaatsen van de vlag. Sousley op 21 maart, vijf dagen voor het einde van de strijd op Iwo Jima.

Zonder de andere mannen tekort te willen doen is marinier Ira Hayes de meest interessante persoon van deze groep. Hayes was een, op het moment van het hijsen van de vlag, 22-jarige Indiaan ofwel Native American van de Pima stam afkomstig uit Arizona. Hoe verloopt het leven van een Indiaan die van het ene op het andere moment een Amerikaanse held is met alle roem, druk en verwachtingen die daarbij horen? Hoe moet het zijn geweest om het heldendom te voelen maar tegelijk te leven in een tijd vol discriminatie en racisme? En hoe reageert familie en de rest van zijn stam op de nieuwe status van één van hen? Interessante vragen die het uitzoeken waar zijn.

Het leven van Ira Hayes voor en na het plaatsen van de vlag op Iwo Jima.

Ira Hayes bij zijn indiensttreding in 1942, 19 jaar oud.

Op 27 maart, na de slag om Iwo Jima, vertrekt de eenheid van Ira Hayes richting Hawaii om hier bij te komen van de gevechten. Hij blijft hier trainen tot half april. Dan moet Ira zich in Washington D.C. melden samen met de twee andere mannen die de vlag hebben gehesen en de gevechten hebben overleefd. Op 20 april ontmoeten de mannen president Truman in het witte huis. Vanaf daar vliegen de mannen door de VS op een zogenaamde ‘bond-tour’. Een rondreis door de VS om bij Amerikaanse burgers geld in te zamelen voor het leger. Deze reis eindigt eind mei 1945. In juni werd Hayes gepromoveerd van soldaat eerste klasse naar korporaal. Van 22 september t/m 26 oktober maakte Ira Hayes onderdeel uit van de Amerikaanse bezettingsmacht in Japan. Hierna volgende een eervol ontslag.

Hayes stond voor de oorlog bekend als een slimme en teruggetrokken jongen. Hij sprak zeer goed Engels en werd, vooral door zijn moeder, aangespoord zich zo goed mogelijk te ontwikkelen. Klasgenoten omschrijven hem als een jongen die alleen spreekt als er tegen hem gesproken werd.

Een pijnlijke gebeurtenis in het leven van de familie van Ira Hayes en andere leden van de Pima stam vind plaats in 1932. Op deze dag worden stamleden uit hun huis gezet door de blanke bestuurders. Ze verliezen niet alleen hun huis maar ook de grond en gewassen die hierbij horen. Deze gebeurtenis is een teken van de status die native Americans op dat moment hebben.

Als Hayes in 1942, uit verantwoordelijkheidsgevoel om zijn land te dienen na de aanval van Japan op Pearl Harbor, in dienst gaat, blijkt hij naast verstand ook veel talent op militair vlak te hebben. De keuze om als Indiaan te gaan dienen in het Amerikaanse leger is, zeker met oog op wat de Indianen en ook de stam en familie van Hayes door de Amerikaanse staat is aangedaan, een bijzondere te noemen. Ira Hayes kiest echter bewust en voelt het als zijn plicht iets te doen. Hij heeft tijdens de trainingen veel discipline en toont zich een uitstekend militair. Hij meldt zich vrijwillig aan bij de zogenaamde ‘para-marine’, de elitetraining om parachutist te worden binnen het korps mariniers. Ook onder zijn mede-mariniers, blank en zwart, is Hayes een bijzondere maar ook bijzonder populair. Al snel krijgt hij de bijnaam ‘Chief falling cloud’. 11 maanden na het afronden van zijn training zet Ira Hayes voet aan land op het Japanse eiland Iwo Jima met alle gevolgen die dit uiteindelijk met zich mee zal brengen.

Na de oorlog probeerde Ira Hayes een normaal leven op te bouwen. Dit is door zijn bekendheid en heldenstatus echter heel erg moeilijk. Dagelijks krijgt hij honderden brieven uit het hele land waarin mensen hun waardering uitspreken, hem prijzen maar ook brieven met verzoeken, uitnodigingen en vragen. Daarnaast worden Hayes en de twee andere overlevende mannen van de beroemde foto door de Amerikaanse overheid als levende reclameborden ingezet om geld op te halen. Ze bezoeken in twee jaar meer dan 32 steden. Het is geen keuze voor Ira Hayes, hij voelt dit als een plicht. Hayes verandert van een rustige normale jongen in een toeristische trekpleister. Ook zijn thuisgebied, het reservaat van zijn Indianenstam, verandert in een bedevaartsoord. Vele duizenden bewonderaars stromen het gebied van de Pima stam binnen op zoek naar Ira Hayes. Dit heeft grote impact, niet alleen op het privéleven van Hayes maar ook op de rust van zijn familie en stam.

Naast de impact op zijn eigen privéleven, zijn familie en zijn stam heeft het nieuwe leven van Hayes ook grote metalen gevolgen. Na de tweede wereldoorlog is er geen aandacht voor het begeleiden van militairen die, net als hem, vreselijke dingen hadden gezien en meegemaakt. De psychische gevolgen van oorlog worden volledig genegeerd. Tijd voor enige verwerking heeft Ira Hayes niet. Hij voelt een enorm schuldgevoel. Een schuldgevoel over het feit dat velen de slag om Iwo Jima niet hebben overleefd en dat hij als een soort mascotte overal als held aanwezig is. Slechts 27 van de 250 mannen uit de company van Ira Hayes overleven de gevechten op Iwo Jima zonder verwondingen. Uit het peloton van Hayes overleven zeven van de 45 het geweld. Hayes is niet de persoon om zichzelf als held te zien en niet de persoon om te genieten van alle complimenten en aandacht. Hoe kun je genieten van alle feesten en mensen die jou als held zien als zoveel ouders huilen om hun omgekomen zoon? Toch moet hij dit nieuwe leven, deze sterrenstatus, ondergaan. Naarmate de tijd vordert krijgt hij hier steeds meer moeite mee. Het schuldgevoel neemt toe, begeleiding is er niet. Hayes voelt zich alleen en verraden door het land wat hij diende en nog steeds dient.

Hayes wijst zichzelf aan op de beroemde foto (1945)
Ira Hayes in 1947 op bezoek bij de burgemeester van Los Angeles

Filmrol 1949.

Ondanks de druk en stress die het nieuwe leven hem opleveren kiest Ira Hayes ervoor om in 1949 mee te spelen in een oorlogsfilm (Sands of Iwo Jima). Hij speelt zichzelf in deze film waar ook John Wayne een grote rol in speelt. Deze film, hoewel een erkenning van zijn heldenrol tijdens de tweede wereldoorlog, levert hem nog meer aandacht op. Waarom hij, ondanks het feit dat hij worstelt met deze status en aandacht, kiest mee te spelen in de film is niet duidelijk.

De teloorgang van een held tegen wil en dank.

Na 1949 gaat het snel slechter met Hayes. Hij is niet in staat voor langere tijd een baan te houden. Om zijn psychische pijn te verzachten gaat hij veel drinken. Dit heeft tot gevolg dat hij regelmatig met politie en justitie in aanraking komt en tientallen keren in de cel terecht komt. De grote oorlogsheld die nooit held wilde zijn verandert in een rondzwervende alcoholverslaafde.

Op 24 januari 1955 vindt men Ira Hayes dood op een stoep in de buurt van zijn huis in Arizona. Slechts 32 jaar oud en minder dan 10 jaar nadat hij de vlag op Iwo Jima plaatste. Hayes wordt met volledige militaire eer begraven op de nationale begraafplaats Arlington vlakbij Washington D.C.

Het eerbetoon van Johnny Cash.

The ballad of Ira Hayes, geschreven door Peter La Farge, komt in 1964 op het album van de populaire country-zanger Johnny Cash te staan. In dit lied bezingt hij kort het leven en het trieste einde van Hayes. Hieronder de tekst.

Ira Hayes
Ira Hayes
Call him drunken Ira Hayes
He won’t answer anymore
Not the whiskey drinking Indian
Or the marine that went to war
Gather ’round me people
There’s a story I would tell
‘Bout a brave young Indian
You should remember well
From the land of the Pima Indian
A proud and noble band
Who farmed the Phoenix Valley
In Arizona land
Down the ditches a thousand years
The waters grew Ira’s peoples’ crops
‘Til the white man stole their water rights
And the sparkling water stopped
Now, Ira’s folks were hungry
And their land grew crops of weeds
When war came, Ira volunteered
And forgot the white man’s greed
Call him drunken Ira Hayes
He won’t answer anymore
Not the whiskey drinking Indian
Or the marine that went to war
There they battled up Iwo Jima hill
Two hundred and fifty men
But only twenty-seven lived
To walk back down again
And when the fight was over
And Old Glory raised
Among the men who held it high
Was the Indian, Ira Hayes
Call him drunken Ira Hayes
He won’t answer anymore
Not the whiskey drinking Indian
Or the marine that went to war
Ira Hayes returned a hero
Celebrated through the land
He was wined and speeched and honored
Everybody shook his hand
But he was just a Pima Indian
No water, no home, no chance
At home nobody cared what Ira’d done
And when did the Indians dance
Call him drunken Ira Hayes
He won’t answer anymore
Not the whiskey drinking Indian
Or the marine that went to war
Then Ira started drinking hard
Jail was often his home
They let him raise the flag and lower it
Like you’d throw a dog a bone
He died drunk early one morning
Alone in the land he fought to save
Two inches of water and a lonely ditch
Was a grave for Ira Hayes
Call him drunken Ira Hayes
He won’t answer anymore
Not the whiskey drinking Indian
Or the marine that went to war
Yeah, call him drunken Ira Hayes
But his land is just as dry
And his ghost is lying thirsty
In the ditch where Ira died