Boekrecensie Zwarte bladzijden uit de vaderlandse geschiedenis (Rob Hartmans)

ISBN: 9789401910385
Uitgeverij: Omniboek
Uitvoering: Paperback / softback
Omvang: 224 pagina’s
Afmeting: 236 mm x 155 mm x 23 mm
Verschijningsdatum: 28-11-2017
Taal: Nederlands
Genre: Geschiedenis algemeen

 

In de Nederlandse geschiedenis zijn er vele zaken gebeurd waar we trots op mogen zijn. Voor een relatief klein land , hebben we ons wereldkundig toch op de kaart weten te zetten. Zo kan het zijn dat bepaalde zaken die de geschiedenis van ons land hebben vorm gegeven, internationaal alom waardering genieten en soms bij uitstek de reden(en) vormen waar ons land om bekend staat. In de 17e eeuw, gedurende de periode waarin ons land een republiek is, heerst er bijvoorbeeld in tegenstelling tot veel andere landen op het Europese vasteland, een relatieve vrijheid op het gebied van de godsdienst. De wetenschap kan er, naast de godsdienst, floreren en dit leidt tot een scala aan belangrijke innovaties en een bloeiende ontwikkeling van de wetenschap en handel.

Daarnaast kent ons land in die periode, ook in vergelijking tot de landen om ons heen, geen gewelddadige revoluties zoals elders rond 1848 wel het geval is, in een tijd dat de roep om meer vrijheid en democratie voor burgers steeds luider wordt verkondigd en door de Europese lucht schalt. Er wordt door de hand van Thorbecke een grondwet gevormd welke later voor meerdere naties model zal staan voor de grondwetten welke zij invoeren. Deze grondwet vormt nog steeds het sterke fundament waarop het huidige bestuur in ons land wordt uitgevoerd. Vooral ook in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw kenmerkt ons land zich door gelijke rechten voor man en vrouw, acceptatie van homoseksualiteit nadat al een gezonde verzorgingsstaat werd gevestigd.

Toch heeft ons land ook elementen in haar geschiedenis, welke niet onomstreden zijn en, waar steeds meer aandacht voor komt. Niet alleen op scholen, maar ook in de media. Gruwelijkheden zijn in de naam van ons land op grote schaal gepleegd. Naast innovatie en relatieve tolerantie mogen we met betrekking tot de geschiedenis van ons land de begrippen slavernij, hebzucht en zeker ook agressie niet vergeten worden. De slavenhandel en het uitmoorden van dorpen en gebieden gedurende de periode van het kolonialisme zijn hier om twee voorbeelden te noemen, onlosmakelijk mee verbonden. Deze, en andere zaken, zoals bijvoorbeeld collaboratie en passiviteit tijdens de Tweede Wereldoorlog, vormen dan ook de zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis.

Bij het kijken naar de geschiedenis van een land hoort een kritische blik. Om die reden is het ook goed om naar de minder goede daden welke in de naam van ons land zijn gebeurd te kijken en deze voor het voetlicht te laten treden, zodat we ons hier ook bewust van zijn. Daarbij is het ook belangrijk het hele plaatje, de context, te bekijken. Daarbij moet men altijd de normen en waarden van de tijd van het beschouwde meenemen bij het bezien ervan. Maar dat wil niet altijd zeggen dat deze model staan voor de daden zoals deze zijn gepleegd en dat vanuit de normen en waarden bezien datgene wat er gebeurd is kan worden goed- of afgekeurd.

In dit boek worden vragen gesteld aan de omgang met onze geschiedenis. Mogen we nog wel een zeeheldenbuurt vereren met die naamgeving? Mag zwarte piet nog? Mogen er nog standbeelden staan van “helden” uit de Nederlandse geschiedenis? Is de geschiedenis zoals zij in de schoolboekjes staat nog wel logisch en terecht? Auteur Rob Hartmans beschrijft in zijn boek deze zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis, omdat hij vindt dat we recht hebben op de waarheid zoals die is, en of dat nu een pijnlijke is, of niet en dat lijkt me zeker goed.

Je zou kunnen zeggen dat in een periode waarin normen, waarden en (volledigheid van de) geschiedenis (nog steeds) volop ter discussie staan, dit boek makkelijk scoren is. Het sluit aan bij de punten die bijna wekelijks in de media voorbij komen, zeker in de maand december. Verbinden in de samenleving blijft lastig. Kloven in de samenleving zijn er om gedicht te worden, maar dan moeten alle betrokkenen wel bereid zijn tot toenadering. Ook moeten alle partijen oog willen hebben voor de gehele geschiedenis zoals die is, in goede, en in slechte zin. Helaas is dat er nog niet (voldoende) waardoor er nog veel meer water door de zee zal moeten vloeien eer men van een breed gedragen en vollediger beeld van de geschiedenis binnen de samenleving kan spreken. Zouden de tegenstanders ervan, de gehele geschiedenis van bijvoorbeeld zwarte piet kennen en de veranderende context van die cultus in de geschiedenis maar ook als beleving door de samenleving, dan zou deze figuur voor deze groep zich wellicht minder geschikt lenen als aanleiding op de barricades te gaan staan.

Andersom zou inzicht in de geschiedenis rondom het kolonialisme bij een breder publiek, en dus ook onder bijvoorbeeld voorstanders van zwarte piet, er toe kunnen leiden dat ook hier meer begrip ontstaat. Maar geschiedenis wordt vaak slechts in flarden en incompleet benoemd, los van datgene wat men binnen het vak geschiedenis standplaatsgebondenheid noemt; het perspectief van degene die er naar kijkt. Men zal dan ook met elkaar in dialoog moeten blijven. Ik had liever een boek gezien dat ingaat op hoe men dat kan gaan bewerkstelligen. Toch kan dit boek bijdragen aan een beter inzicht in onze vaderlandse geschiedenis in het actuele debat omdat het een eerlijke weergave vormt van wat er gebeurd is. Daarmee zou het mits iedereen er welwillend tegenover gaat staan, een klein radertje kunnen vormen van een beter Nederland, dat zich (beter) bewust is van haar eigen verleden.