Hollandse schilderkunst in de Gouden Eeuw

De Gouden Eeuw heeft vele Nederlandse meesterwerken in de kunst voortgebracht. Vorig jaar bracht ik een bezoek aan het Mauritshuis in Den Haag, waar ook dit werk, van de hand van Paulus Potter genaamd de Stier hangt. Het werk valt op door zijn grootte: het meet 2.36 x 3.39 meter. Daarbij valt eveneens op dat Potter er voor koos een alledaags iets als een stier op zulke grote afmetingen weer te geven. Het doek is niet op locatie geschilderd, maar uitgewerkt aan de hand van tekeningen in het atelier. Dat kun je ook zien aan de manier waarop de stier is weergegeven. De stier is namelijk niet geheel realistisch weergegeven, maar lijkt eerder een samenstelling van tekeningen van stieren van verschillende leeftijden te zijn. De Gouden eeuw bracht nieuwe stijlen en genres voort, die men in het buitenland helemaal niet kende.

De Stier van de hand van Paulus Potter (1647). Bron: www.mauritshuis.nl

Uniek

Het feit dat er zulke gewone taferelen geschilderd werden was uniek te noemen in de schilderkunst in de Gouden Eeuw. Schilderwerken werden namelijk in die tijd doorgaans gekenmerkt door bijbelse taferen, historische gebeurtenissen, portretten van adellijke of geestelijke lieden of onderwerpen uit de mythologie. Maar een aantal gebeurtenissen hebben er toe geleid dat een verandering in de schilderkunst in de Nederlanden plaatsvond. Vanwege de harde represailles die de Spanjaarden voerden tegen het nieuwe opkomende protestantisme vanaf het zesde decennium van de zestiende eeuw, kwam er al snel een uittocht van aanhangers van het nieuwe geloof op gang, welke uitweken naar Engeland, de Duitse landen en ook De Republiek. Met de welvaartsgroei in de 17e eeuw, toen en doordat De Republiek meer en meer onder het juk van de Spanjaarden uitkwamen, kwam er meer besteedbaar inkomen vrij voor aankopen van schilderijen onder met name de burgerij; de vraag groeide. De vrijheidsstrijd van de Nederlanden tegen de Spanjaarden zorgde er ook voor, met name na de Val van Antwerpen (1585), dat er een grote groep mensen ontwikkelde burgers naar de noordelijke gewesten Zeeland en Holland uitweken. Deze groep bracht ook kunstschilders mee, met eigen technieken en genres.

En met de strijd tussen de katholieken en de protestanten gedurende de reformatie werden schilderijen met specifiek katholieke taferelen voortaan taboe in De Republiek. Daarnaast verliepen de kunstaankopen via de handel en werd er weinig in opdracht geschilderd. Kunst werd steeds meer verzameld. De handel in kunst explodeerde dan ook. Hierdoor trad steeds meer specialisatie onder de schilders op om onderscheidend te kunnen zijn. Miljoenen schilderijen van hoge kwaliteit werden in de Gouden Eeuw vervaardigd. De handel in schilderijen was groter dan die in boeken te noemen en in ieder huis van een ambachtsman hing wel een schilderij. Schilderijen werden dus gemeengoed onder de burgerij.

It`s hard to earn a livin`

Schilders uit de Gouden Eeuw werden beroemd, maar meestal pas in de eeuwen die volgden. Veel schilders moesten omdat wegens de grote aantallen kunst in de handel ook weer veel gaan produceren om uberhaupt rond te kunnen komen. Sommige schilders, tenzij ze in hun eigen tijd wel al bekend waren en dus een hogere prijs voor hun werk konden vragen, hielden er bijbaantjes op na om rond te kunnen komen of verlieten zelfs het vak. Ook waren bepaalde genres meer populair onder kopers dan andere. Zo was het makkelijker een landschapschilderij te verkopen dan een historisch tafereel.

Portretten

Onder de welgestelden werden portretten steeds populairder. De portretschilders bij uitstek in deze periode zijn Rembrandt en ook Frans Hals. Met dit genre kon Rembrandt in elk geval zijn grootste financiele succes vergaren, hoewel hij zelf liever het historische genre schilderde. Portretten uit deze periode tonen vaak, in tegenstelling tot portretkunst uit andere landen binnen deze periode, een sombere kledingstijl en achtergrond, op calvinistische leest geschoeid. Het moment waarop kopers vaak kozen voor een zelfportret was het huwelijk. De grootste mijlpaal in het leven van de opdrachtgevers mocht vereeuwigd worden op het doek.

Frans Hals – De vrolijke drinker (1628-1630)

Alledaags leven

Ook het genre waarbij taferelen uit het alledaags leven werden geschilderd werden in de 17e eeuw snel populairder. Jan steen is hiervan de bekendste exponent. Deze schilderijen hebben ons ontzettend veel verteld over de manier waarop het gewone leven er in de 17e eeuw uit heeft gezien. Steen zette vaak familie in als modellen voor zijn taferelen. Zijn schilderijen kennen daarnaast vaak een moralistische boodschap waarmee hij lijkt te waarschuwen voor zedige zaken.

Jan Steen – Pas op voor rijkdom (1663)

 

 

 

 

 

 

 

Wereldwijde faam

Nederlandse werken uit de Gouden Eeuw hangen over heel de wereld, van Hermitage tot National Gallery. Het Louvre heeft enkele bekende werken van Hollandse en Vlaamse meesters en ook in het Metropolitan vind je veel werken van de hand van Hollandse meesters, waaronder Rembrandt, Vermeer en van Ruysdael. Het dagelijks leven dat door de Nederlandse schilders werd afgebeeld, en het hiermee gepaard gaande realisme in wat men maakte, werd werd wereldberoemd. De Nachtwacht is waarschijnlijk de meest bekende exponent van de Hollandse school in deze periode. Deze werd in het Rijksmuseum bezocht door zo`n 2,2 miljoen bezoekers in 2016. De waarde van het doek wordt geschat op zo`n 500 miljoen euro (2011). Het geeft aan dat de stukken uit met name deze periode in de Nederlandse schilderkunst kwalitatief tot de besten in de wereld behoren.

Een geopolitieke tour rond de wereld; nieuwste geschiedenis

Een geopolitieke reis in de actualiteit te beginnen met Europa

 

 

 

 

 

 

Door: Ruud Willems

De titel van deze blog doet vermoeden dat Europa nog steeds een rol te vervullen heeft op het geopolitieke schaakbord van de wereld. Dat is ook zo. Of we blij moeten zijn met de rol die Europa daarbinnen nog kan spelen, is een tweede, los van de manier waarop deze momenteel door commissies, organen en politiek leiders van onze tijd worden ingevuld. Europa wordt namelijk enerzijds extern bedreigd door machtsblokken in het oosten (Rusland/China) en zuiden (Turkije) en loopt aan de leiband van de VS. Anderzijds wordt het intern bedreigd door migratiestromen en de problematiek daaromheen, besluiteloosheid, trage besluitvorming, economische dreiging, interne verdeeldheid, en de tactieken van de NAVO. Europa is meegezogen in het tijdperk van het bewerkstelligen van regime-changes in o.a. het Midden-Oosten vanaf de regering van George W. Bush en proeft daar nu de zure druiven van.

Ook heeft Europa zichzelf in de vingers gesneden door het invoeren van sancties tegen Poetin. Poetin heeft hierop het contact met China, Iran en Turkije verstevigd. Het is dan ook een illusie om te denken dat de sancties opgelegd door het Westen van grote invloed zijn op de economie in Rusland. Sterker nog, de economie van Rusland is onder de leiding van Poetin in de periode 2000-2008 na de ineenstorting aan het einde van de Koude Oorlog zo goed als op het oude niveau. In afgelopen jaren voelde Rusland tijdelijk in sterke mate het teruglopen van de inkomsten uit gas- en oliebaten, maar het heeft Rusland dus in de handen doen drijven van andere economieën dan die in het Westen. Voor 2020 heeft Poetin het plan uitgerold om de Russische economie de top-tien van de wereld in te brengen.

De sancties aan Rusland opgelegd door Europa werden zoals we weten opgelegd naar aanleiding van de gebeurtenissen in de Oekraïne. Rusland had de Krim geannexeerd. Dat woord, waarbij steeds – om een voorbeeld te geven – wordt verwezen naar een daadwerkelijke annexatie uit het verleden, namelijk die van het Sudetenland door Nazi-Duitsland, wordt door het Westen steeds in alle media gebruikt; in de pers, op tv, in actualiteitenprogramma`s. Maar men vergeet hierbij dat de bewoners in dat gebied zelf om (militaire) steun vanuit Rusland hebben gevraagd. Kan men dan nog spreken van een annexatie? Daarnaast ligt Sebastopol, de plek waar zich de enige haven voor Rusland bevindt welke het hele jaar geopend kan blijven voor de Russische marine, op de Krim. Het is voor Rusland ondenkbaar, dat deze haven onder de invloedssfeer komt van de NAVO, wat het geval zou zijn als Oekraïne daadwerkelijk onderdeel van de EU uit zou gaan maken.

Oekraïne zelf was een tweetalig land tot aan de staatsgreep van 2014, maar het eerste beleid na de omwenteling naar een westers georiënteerde regering, was het afschaffen van de tweetaligheid in Oekraïne. Dit werd als onaanvaardbaar gezien voor de Russisch sprekende meerderheid in het oosten van de Oekraïne, waarmee de rellen in het gebied naast de roep om onafhankelijkheid steeds groter werden. Duidelijk is ook geworden dat (ik spreek dan ook van een staatsgreep en niet van een op instigatie van studentenprotesten uitgebroken revolutie) de VS zich bemoeid heeft met de benoemingen van mensen in de nieuw te vormen regering na de omwenteling. In een uitgelekt transcript van een telefoongesprek tussen Victoria Nuland, de Assistent Secretary of State ten tijde van de regering Obama, en de US-ambassador voor de Oekraïne, Geoffrey Pyatt, wordt duidelijk dat de VS een duidelijke voorkeur heeft gehad voor bepaalde personen in de regering en zich hier dus stringent mee bemoeide.

Wat betreft de kwestie rondom de MH-17 zijn er ook nogal wat vragen omtrent de handelswijze van Nederland zelf t.a.v. het onderzoek naar de toedracht. Waarom was bijvoorbeeld Frans Timmermans niet op de rampplek van de MH17? Nederland had de leiding in het onderzoek naar de oorzaak van de ramp. Er werd al snel uitgegaan van de schuld van de rebellen in Oost-Oekraïne, met de steun van de Russen, maar is daar wel bewijs voor? Bewijsstukken die naar boven kwamen waren afkomstig van de Oekraïense veiligheidsdiensten. Waarom doet de Nederlandse regering zo geheimzinnig rondom de uitkomsten van het rapport? Met de aanwezigheid van satellieten van diverse landen gericht op die regio lijkt het onmogelijk dat daadwerkelijk onduidelijk is wat er echt is gebeurd met de MH-17 en door wie dat vliegtuig is neergeschoten en of er al dan niet opzet in het spel is geweest. Wat belangrijk is, is dat de rechtszaak tegen de daders van het neerschieten van het vliegtuig steeds wordt uitgesteld. Waarom duurt dat zo lang? Waarom geeft Rusland de echte primaire radarbeelden van het toestel niet vrij? Waarom kan men zich niet herinneren wat het gesprek met de verkeersleiding opleverde, welke als laatste contact had met het vliegtuig heeft getuigd? Waarom heeft een rechter moeten bepalen dat de Nederlandse regering de notuelen van de MH-17-commissie dient vrij te geven? Kortom; de tragedie van nabestaanden, achterblijvend met veel vragen, die meer rust zouden kunnen vinden door antwoord te krijgen op deze vragen en speelbal zijn van (geo-)politieke belangen, lijkt steeds groter te worden.

Zuiver op de keper beschouwd speelt Europa geen daadkrachtige rol op het geopolitieke wereldtoneel. De politieke leiders volgen de wens van Washington en hebben hun handen vol aan de migratie-ellende en het nadenken over hoe men onder elkaar in Europa vooral op economisch en monetair vlak verder moet. Draghi gooit er tot 2019 nog wat extra euro`s tegenaan waardoor de rente lekker laag blijft. Dankzij een foutje in het verdrag van Maastricht, is de ECB toch overgegaan tot extreme kwantitatieve verruiming in het monetair beleid. Iets wat indruist tegen de basisprincipes welke de initiatiefnemers van Europees gecentraliseerd monetair beleid voor ogen hebben gehad. De zuidelijke landen hebben de meerderheid qua stemmen in de ECB en de stem van de president van de Bundesbank telt even zwaar als die van de voorzitter van de banken op Cyprus bijvoorbeeld. De zuidelijke landen kennen echter een andere interpretatie van de regels binnen het verdrag, dat in de geest van de noordelijke landen is opgesteld in de veronderstelling dat iedereen zich ook aan die regels houdt, maar dat is dus nu niet het geval. Verschillende economen zijn van mening dat Draghi hiermee een bom onder de monetaire stabiliteit in de EU heeft gelegd.

VS & Rusland

Eurazië wordt het wereldtoneel van de toekomst als het zich in dit tempo door kan blijven ontwikkelen. Rusland en China hebben de handen zowel militair als economisch in elkaar geslagen en het tempo waarin alleen al infrastructurele ontwikkelingen vorderen, is van immense proporties. Onlangs heeft voormalig minister van buitenlandse zaken van de VS, Henry Kissinger zich laten horen inzake de verbeterde houding tussen Beijing en Moskou. Hij brengt advies uit aan de regering Trump. Daar waar Kissinger het gevaar van oorlog met China en ook Moskou ziet en een detente (ontspanning) nastreeft, ligt dat anders voor één van Trumps andere adviseurs, Steve Bannon, uit wiens mond we onlangs nog op konden maken dat een oorlog tussen de VS en China op termijn onvermijdelijk is (Bannon heeft deze week het veld moeten ruimen uit de National Safety Counsil, en prompt daarop mochten van Trump ook weer de oud-directeur van de veiligheidsdiensten, Dan Coats en de stafchef van de legeronderdelen, Joseph Dunford  plaatsnemen in de raad). Trump lijkt te zijn bezweken voor de krachten die hem beïnvloeden vanuit het Pentagon. De aanval op de Syrische luchtmachtbasis lijkt hiervan een voorbeeld. Waren de beelden die we op ons netvlies kregen van de slachtoffers van de gifgasaanval welke leidde tot de Amerikaanse tegenreactie wel echt? In elk geval kwam de actie Trump erg goed uit, omdat het binnenlands de aandacht van vermeend hoogverraad wegens Russische betrokkenheid bij zijn verkiezing afleidt. Trump heeft de aanval aangekondigd aan de Russen, enkele uren voordat deze werd uitgevoerd. Zo`n 59 Tomahawk-raketten werden afgevuurd op de Syrische luchtmachtbasis. Toch was de schade erg gering aan het vliegveld, een dag later was het alweer operationeel en vliegtuigen werden er niet door beschadigd. Ook dit gegeven roept vragen op. Het lijkt er op dat de Russen een flink aantal Tomahawks uit de lucht hebben weten te halen. Als de Amerikanen dit hebben uitgevoerd om Trump steviger in het zadel te helpen, speelt men erg hoog spel met de vrede in de wereld. Poetin heeft de VS sterk gewaarschuwd dit niet nogmaals uit te voeren, en er was een moeizaam overleg van Tillerson, Poetin en Lavrov voor nodig om de plooien een klein beetje glad te strijken. Poetin maakte deze week een verwijzing naar het moment waarop de VS onder valse voorwendselen Irak binnenvielen, hiermee de doos van Pandora openend. Alles duidt op een incompetente, onvolledige en onduidelijke Amerikaanse houding t.a.v. ingrijpen in Syrië. Er is totaal geen eenheid op het gebied van zowel het beleid in de VS als Europa. Trump heeft aangegeven dat de raketaanval op Syrië een eenmalige actie is geweest, vervolgens spreekt veiligheidsadviseur McMaster dat weer tegen etc. Helaas zien we die tekenen vanuit de VS niet enkel inzake Syrië maar ook t.a.v. Noord-Korea.

Wil de VS economisch een belangrijke rol blijven spelen op het wereldtoneel dan zou een politiek van ontspanning met Rusland en China meer voor de hand moeten liggen daar waar dit nu niet gebeurt. De Neocons doen hun werk op de achtergrond en voelen zich bedreigd nu Rusland en China de handen ineengeslagen hebben. Zij spreken de spierballentaal van het wapengekletter dat je nu hoort. Oekraïne, Noord-Korea, maar zeker ook Syrië zijn daarbij sleutelgebieden. Na de recente gifgasaanval in Syrië en de gebeurtenissen in de Korea`s staan de verhoudingen weer op scherp tussen de machtsblokken.

NAVO

De NAVO vormt de militaire voorpost van de VS die ervoor moet zorgen dat de belangen der Amerikanen richting Eurazië niet in het gedrang komen en worden bewaakt. Even leek het er op alsof de NAVO zijn bestaansrecht beetje bij beetje aan het verliezen was, na het einde van de oorlog in Joegoslavië. Gelukkig voor de NAVO was er de kans op een staatsgreep in Oekraïne, waar een iets te Poetin-minded president resideerde in Kiev. Met de oorlog in Oekraïne – waar etnische Russen die Russisch spreken, die bij Rusland willen horen en Poetin om steun gevraagd hebben vechten tegen Oekraïne – werd weer een legitieme aanleiding voor het voortbestaan van de NAVO geschapen. Allemaal in het belang van de Amerikaanse buitenlandpolitiek. Wat dat betreft lijkt de rol die Europa speelt wel wat weg te hebben van de rol die Zuid-Korea speelt aan de oostzijde van het heartland, zoals Mackinder (1861-1947), Brits geograaf en politicus die bekend werd met zijn heartland-theorie, het noemde. Met het heartland doelde hij in de tijd dat Groot-Brittannië nog de grootste maritieme macht ter wereld was, op de dominante factor op het Euraziatische continent, Rusland. Raketjes aan de westzijde, raketjes aan de oostzijde: het heartland volgens Mackinder wordt vandaag de dag zogezegd omsingeld door Amerikaanse militaire aanwezigheid.

Het schept een situatie die Rusland en China steeds verder in elkaars armen drijft, in een tijdperk waarin juist dat gebied waarschijnlijk economisch steeds dominanter gaat worden, als is het maar om het feit dat daar plannen geënt op een duidelijke visie naar de toekomst toe worden gesmeed op economisch vlak, daar waar de westerse economieën toch vooral uitgaan van de waan van de dag en hoe hier op korte termijn zoveel mogelijk winst na te jagen valt. De NAVO heeft er alle belang bij om voormalig Oostbloklanden de angst voor de grote beer uit het oosten aan te jagen. De angst in die landen is ook reëel als we naar de geschiedenis kijken. Rusland heeft die landen in het verleden ook daadwerkelijk binnengevallen, met alle verschrikkingen van dien. De angst is vergelijkbaar met zoals sommige landen die hebben voor een te machtig Duitsland. Het militaire hoofd van de NAVO, Generaal Breedlove (Supreme Allied Commander Europe), blijft echter Rusland provoceren. De NAVO staat al aan de grenzen van Rusland, een gevaarlijke situatie die tot doel heeft een verandering van regime te bewerkstelligen in Rusland zelf. Dat dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren in Rusland lijkt nog niet voor de hand te liggen ondanks regelmatige protesten onder anti-Poetin aanhangers, zoals vorige week nog te zien was.

Erdogan

Erdogan lijkt ondertussen zijn volk voor te bereiden op een vertrek uit de EU. Dat merk je aan de manier waarop hij landen in Europa afschildert en de manier waarop hij politieke leiders in Europa aanspreekt. Door Duitsland aan te spreken op het schuldgevoel dat er 70 jaar na dato nog steeds leeft als gevolg van de Tweede Wereldoorlog, raakt hij er met de woorden dat de Duitsers weer fascistisch-Nazistische trekjes krijgen, nog steeds een gevoelige snaar. De gevoelige snaar. Als je een moslim vraagt wat ze hebben tegen de westerse cultuur dan beginnen ze meestal over de kruistochten en dat wij dus begonnen zijn. Totale onzin natuurlijk als je een beetje de geschiedenis kent van die kruistochten en vooral de aanleiding er naar toe. Hier wordt feilloos het verschil tussen mindset van de islam en die van het Westen aan de oppervlakte duidelijk. De islam is een religie waarin schaamte een grote rol speelt. Fouten toegeven is dan ook geen gemeengoed binnen de islam. Het Westen met haar Joods-christelijke traditie is doordrongen van schuldbesef: de zonde. Biechten en we kunnen weer verder. Met de uitspraken richting Duitsland die nog steeds kampen met het trauma van hun Nazi-verleden, maar ook Nederland, speelt Erdogan hier handig op in. In die zin mankeert Duitsland ook de kracht van eenheid binnen Europa, want het zorgt ervoor dat het machtigste land op het vasteland geen krachtige reactie laat horen op dergelijke aantijgingen van de man die reeds als sultan wordt aangesproken door zijn aanhangers. Het woordje ondemocratisch is uit de mond van Erdogan ook belangrijk want op die manier wil hij laten zien dat Europa helemaal geen democratisch beleid laat zien, daar waar hij zichzelf wel posteert als democratisch politicus. Europa is waarschijnlijk ook beter af zonder de islamitische paria in hun midden hoewel, met een eventueel toekomstig wegvallen van Turkije verdwijnt ook een machtige militaire bondgenoot. De dreiging van het opblazen van de vluchtelingdeal zorgt er echter op een niet te begrijpen manier voor dat Europa angstvallig probeert de band in stand te houden. De deal had er nooit mogen komen. Duizenden mensen verdrinken nog steeds jaarlijks, ondanks de deal. Had men het Australische beleid gevolgd aan de zuidranden van Europa, door alle bootjes terug te slepen, was de motivatie bij de vluchtelingen te kiezen voor die route weggehaald en waren vele mensenlevens niet gedoemd tot de kelders van de middellandse zee. Anderzijds wil hij ook voorkomen een duidelijk kamp te kiezen in de betrekkingen tussen de VS en Rusland, hij flirt en vloekt met en tegen beiden, wanneer het hem uitkomt. Erdogan doet dit omdat hij zijn grootste doel helder voor ogen heeft; het realiseren van het nieuwe Turkije. Een Turkije dat weliswaar nog steeds hier en daar seculier te noemen valt, maar met een veel sterkere aanwezigheid van de islam in het openbaar leven. Velen vragen zich af of het tot een sharia in dat nieuwe Turkije komt. Dat valt nog te bezien, maar een heel stuk conservatiever wordt het zeker. Om dit alles te bereiken is Erdogan zeer overtuigd van zijn eigen kunnen. Hij denkt dat hij de enige is die het voor elkaar kan krijgen en daarom is elke minuut er nu één. Om zijn wensen te begrijpen moet je eigenlijk de achtergrond kennen van Erdogan. Hij kende zeer vrome ouders, met name zijn vader en groeide op in een eveneens arme wijk in Istanbul; Kasimpasa, een ruige buurt waar Erdogan leert overleven. Dit was tevens een wijk die zich kenmerkte door de aanwezigheid van vele gelovige en zeer arme migranten die er neerstreken in hun zoektocht naar een (betere) baan. Errdogan werd naar een islamitische school gestuurd waar hij uitblonk in het citeren van Koranverzen. In de kemalistische samenleving (seculier Turkije waarbij de islam geen grote rol speelde en de politiek binnen de staat werd bewaakt door het leger naar de geest van Mustafa Kemal Atatürk) werden de arme gelovige arbeiders vaak niet gehoord; er werd door de kemalisten op hen neergekeken. Erdogan refereert hier nog vaak aan in zijn redevoeringen. Hij posteert zich als “man van het volk”.

Dat hij het referendum gaat winnen leidt geen twijfel. De weg is dan voor Erdogan vrij tot 2029 om het nieuwe Turkije te vervolmaken. Toch blijft Turkije ook een verdeelde samenleving. Bijna 50% van het volk in Turkije is niet op de hand van Erdogan en voelt zich niet serieus genomen. Dat is zelfs met de macht van Erdogan een gevaarlijk hoog percentage. Erdogan mag eigenlijk ook niet eens deelnemen in de regering, want enerzijds is daar de situatie dat hij helemaal geen universitair diploma heeft (een voorwaarde om zijn ambt binnen de regering te mogen uitvoeren), anderzijds is daar de zweem van corruptie die om hem heen hangt. Verder worden de manco`s van zijn economische politiek tot nu toe steeds duidelijker. De schuldenlast van de Turk wordt steeds hoger. Turkije kent daarnaast een groot tekort op de handelsbalans omdat het meer importeert dan exporteert. Wil Erdogan zijn economische beloften aan het volk kunnen waarmaken, zal de economie jaarlijks harder moeten groeien dan deze nu doet. Daarnaast kent Turkije momenteel een brain-drain, want kritische intelligentsia vlucht het land uit. Met het afschaffen van de scheiding der machten en daar een autoritair bestuurd Turkije voor in de plaats te zetten, is het maar de vraag of Erdogan tot 2029 aan het bewind kan blijven.

Rusland

Rusland heeft de rol van grootste vijand van de radicale islam nu wel overgenomen van de VS en zal daardoor meer en meer te maken krijgen met terroristische aanslagen op eigen bodem, de aanslagen in de metro  deze week in St.Petersburg zullen daarvan slechts een voorproefje zijn. Na de gifgasaanval deze week in Syrië, wordt het ook interessant om te zien wat de rol van Rusland wordt of blijft in dat verscheurde land. De steun van Rusland naar zijn bondgenoot gaat ver, want zij willen de toegang over de Middelandse Zee bijven houden met hun marinefregatten.

Ondertussen zijn de banden met de VS bekoeld tot een historisch dieptepunt. Rusland had met Trump gehoopt een president die meer toenadering zou zoeken met Rusland. Poetin is op de achtergrond altijd voorstander geweest van een ontspannen relatie met de VS maar merkt keer op keer dat dit niet mogelijk lijkt te zijn. Ook Trump is nu bezweken voor de krachten om hem heen. Hij lijkt zijn generaals steeds meer de vrije hand te geven. Sinds 2007, waar Poetin diens standpunt t.o.v. de VS en haar buitenland beleid in felle bewoordingen uitte tijdens de veiligheidsconferentie, waar wereldleiders samenkomen om strategische veiligheidsissues te bespreken, heeft Poetin een andere koers t.a.v. de VS ingezet.

VS & China

Voor de VS en China kwamen de gebeurtenissen vorige week ook niet echt op een gelegen moment, of juist wel, want ze hadden in elk geval de kans direct hier over te praten op de top in de VS tussen de Chinese leider Xi Jinping en Trump. Er is veel te bepraten; de handelsoorlog tussen beide economieën, de situatie in de Zuid-Chinese Zee, de Korea`s, Trumps openlijke uiting van de wens meer te willen samenwerken met Taiwan, de stationering van Thaad door de VS in Zuid-Korea etc. Interessant is ook hoe de Chinese leider zal reageren op de aanval die Trump heeft laten uitvoeren in Syrië vorige week. Poetin heeft de aanval veroordeeld natuurlijk, saillant detail is dat Poetin daardoor wel Syrie op tijd heeft kunnen waarschuwen toch vooral hun vliegtuigen elders onder te brengen zodat deze niet geraakt konden worden. Maar Trump heeft natuurlijk voor de buitenwereld wel een correct statement gemaakt ten aanzien van het inzetten van gifgas in die regio. Hij heeft hiermee aan de Russen, Iran en Turkije duidelijk gemaakt dat het gebied voor die partijen geen gebied is waar ze ongemoeid kunnen doen wat ze willen. Maar op de achtergrond heeft hij dus zijn eigen agenda. En die lijkt inmiddels een hele andere inhoud te hebben dan tijdens zijn verkiezingscampagne, waarbij het isolationisme van de VS toch vooral de boventoon voerde. Eigenlijk is hij honderdtachtig graden gedraaid in zijn beleid. De NAVO is weer van immens belang, de muur wordt niet betaald door Mexico, Obamacare blijft van kracht, importheffingen t.a.v. China zijn van de baan, zijn buitenlandbeleid is op de schop etc.

Trump heeft ook aangekondigd dat hij desnoods in zijn eentje Noord-Korea aan zal pakken. Noord-Korea zal zich echter ongetwijfeld bewust zijn van haar kwetsbare positie in de regio. De grootste drijfveer van de Noord-Koreanen zal zelfbehoud zijn. Een aanval op Zuid-Korea zal ertoe leiden dat het land immers zelf binnen enkele minuten van de kaart wordt geveegd. Noord-Korea ligt al sinds het einde van de Korea-oorlog onder de ‘trigger”, dus het zou raar zijn om te denken dat ze ook echt van plan zijn een nucleaire ellende te starten. China lijkt inmiddels in te zien dat ze zich actief moeten gaan bemoeien met het beheersen van Kim Jong Un in hun achtertuin. Al een dag na de ontmoeting met Trump onthield China zich van stemming omtrent de resolutie over de gifgasaanval in Syrië, daar waar het normaal altijd Rusland steunt in diens veto in dergelijke gevallen.

Het is maar de vraag of de onvoorspelbaarheid van Trump niet leidt tot grote catastrofes. De wereld staat op momenten zoals die deze week in het nieuws waren daadwerkelijk op de rand van een nieuwe openlijke wereldoorlog. En dit zijn natuurlijk zware woorden maar we zijn er helaas echt niet ver van af. De spanningen in de wereld worden jammer genoeg op velerlei gebieden steeds groter. Ecologisch, monetair, cultureel, etnisch, demografisch en religieus. Voor Europa zou het goed zijn zich veel meer los te maken van de VS, de EU te herzien en het monetair systeem opnieuw in te richten naar een meer werkbaar systeem, dat niet valselijk geïnterpreteerd kan worden voor eigen gewin van lidstaten. Aansluiting bij en samenwerking met Rusland zou Europa economisch maar ook militair veel kunnen brengen. De Russen en ook Chinezen beschikken over immense grondgebieden die belangrijke grondstoffen voor de nieuwste technologieën herbergen. Probleem is de Westerse media. Deze verspreidt zo`n beetje enkel nog de trans-Atlantische belangen. Dat staat het horen van een meer kritische houding t.a.v. de positie waarin de VS ons de afgelopen decennia heeft gebracht in de weg.